ریزگردها نفس جنگل های ارسباران را به شماره انداخته است

به گزارش اهروصال، از سوی دیگر، مناطق مختلف حفاظت شده آذربایجان شرقی از جمله دیگر تهدیدات زیست محیطی است که از جمله مهمترین آنها می توان به منطقه حفاظت شده و ذخیره گاه زیست کره ارسباران است. این منطقه از سال ۱۳۴۶ به عنوان منطقه ممنوعه شکار و در سال ۱۳۵۲ به عنوان منطقه حفاظت شده ارسباران و از سال ۱۳۵۵ به عنوان ذخیرگاه زیستکره تحت مدیریت قرار گرفته است.

پارک ملی ارسباران دارای تنوع گونه های گیاهی و جانوری و زیستگاه های جنگلی منحصر به فرد بوده و بیش از ۱۰۰۰ گونه گیاهی و ۳۰۰ گونه جانوری، ۲۱۰ گونه پرنده، ۲۹ گونه خزنده، ۵ گونه دوزیست و ۴۸ گونه پستاندار در منطقه وجود دارد.

نکته قابل تأمل دیگر اینکه، ارسباران که در گذشته ای نه چندان دور به محدوده وسیعی از کناره رود ارس حد فاصل جلفا تا مغان و بلندی های سبلان، بزقوش و سهند اطلاق می شد، ولی متاسفانه اکنون به دلایل متعدد از قبیل تخریب عرصه های منحصر به فرد جنگلی به مرزهای شهرستان های کلیبر، اهر و ورزقان محدود می شود. پس امروز جنگل های ارسباران چشم انتظار یاری و کمک جوامع بشری است.

با این وجود، منطقه شکار ممنوع سهند، قره قشلاق، میشو داغ و جزیره اسلامی، منطقه حفاظت شده چاراویماق، بزقوش، یای قاری، پارک ملی کنتال، منطقه حفاظت شده دیزمار و صوفی چای، منطقه فسیلی مراغه و … از دیگر مناطق حفاظت شده و تحت مدیریت استان آذربایجان شرقی است.

سیاه خروس قفقازی، خاطره می شود / حیات وحش با طعم شکار غیرمجاز

از تخریب جنگل ها، تالاب ها، احیای دریاچه ارومیه و آلودگی هوا در استان که رد بشویم، به شکار غیر مجاز حیات وحش بر می خوریم، که این موضوع نیز به نوبه خود مهمترین چالش زیست کره در عصر حاضر به حساب می آید.
شکار غیرمجاز، یکی دیگر از تهدیدات زیست محیطی استان آذربایجان شرقی است. در استان آذربایجان شرقی بیش از ۳۴۶ گونه جانوری موجود می باشد که شامل ۵۲ گونه پستاندار، ۲۲۵ گونه پرنده، ۳۷ گونه خزنده، ۶ گونه دوزیست و ۲۷ گونه ماهی است، که حدود ۵/۱۲ از عرصه استان تحت عناوین مختلف حفاظت شده، پناهگاه حیات وحش، اثر طبیعی ملی و تالاب ها تشکیل دادند، با توجه به اخبار منتشر شده در این خصوص به نظر می آید در این استان بیش از سایر استان‌ها شکار غیرمجاز از سوی افراد متخلف صورت می گیرد.

بدینسان، کل، بز وحشی، خرگوش، کبک، سار و … از جمله گونه های حیات وحش شکار غیر مجاز شده، توسط افراد سودجو در سال های اخیر بوده است.

با این وجود، مارال، شوکا، سیاه خروس قفقازی، قرقاول ارسبارانی، پلنگ، خرس قهوه ای، هامستر طلایی، هامستر خاکستری، لک لک سیاه، بز وحشی، گراز و … از دیگر گونه های موجود در حیات وحش استان و به ویژه در منطقه حفاظت شده جنگل های ارسباران است و گونه های سیاه خروس قفقازی، قرقاول ارسبارانی، کبک دری، دارج، لک لک سیاه و شوکا و پلنگ گونه های در خطر انقراض استان محسوب می شوند.

از دوزیستان تریتون تاجدار و انواع قورباغه ها و …، از ماهی های ساکن رودهای این منطقه؛ انواع متنوع زردک، سیاه ماهی، کپور نقره ای، گامبوزیا، اسبله، سوف و انواع سگ ماهی جویباری و ….، از خزندگان معروف نیز؛ مار قیطانی، مارمولک چشم ماری، لاسترمای دشتی پشت مشبک و غیره در این زیستگاه زیبا زندگی می کنند. اما مهم‌ترین و کم‌یاب‌ترین گونه جانوری شناخته شده ارسباران؛ نوعی پرنده نادر به نام «سیاه خروس قفقازی» است که این منطقه یکی از معدود زیستگاه‌های آن به‌حساب می‌آید. قرقاول ارسبارانی و مارال دو گونه دیگر در معرض خطر انقراض این منطقه هستند.

از این رو، در این گزارش به بخشی از معضلات و ظرفیت های زیست محیطی استان پرداخته شد که در آینده اگر فرصتی فراهم شود، تک به تک به ظرفیت ها، فرصت ها، تهدیدات و ویژگی های زیست محیطی آذربایجان شرقی و منطقه خواهیم پرداخت.

زیست کره در شوک

با این حال، آنچه در این راستا مهم به نظر می رسد، اینکه استان آذربایجان شرقی به دلیل برخورداری از پتانسیل های طبیعی و نسبتا بکر و همچنین بیشتر به خاطر از پارک های ملی ارسباران و کنتال، پناهگاه حیات وحش کیامکی، مناطق حفاظت شده ارسباران، سهند، دیزمار، چاراویماق، کاغذکنان، بزقوش و یای قاری و اثر طبیعی ملی فسیلی مراغه، حساسیت های مدیریتی محیط زیست خاصی را می طلبد.

به دیگر سخن، این استان به دلیل برخورداری از بیش از ۳۴ هزار واحد صنعتی و ۲۵۰ واحد معدنی و صنایع بزرگی چون پتروشیمی، پالایشگاه، صنایع داروسازی، شیمیایی، سیمان، خودروسازی و … و مهمتر این اینها به خاطر وجود قابلیت‌های طبیعی و مزیت های نسبی خاص مثل ذخایر معدنی و ویژگی های زمین شناسی و زیرساخت های اقتصادی و واقع شدن در منطقه استراتژیک شمال غرب، مسیر بازارهای تجارت جهانی و جاده ابریشم این استان را در موقعیت جغرافیایی خاصی قرار داده است.

دوستدار محیط زیست، طرفداران واقعی دموکراسی

تنوع اقلیم آب و هوا، وجود مراتع نسبتا غنی و تنوع گیاهی آنها، وجود اکوسیستم های با ارزش مثل دریاچه ارومیه، جنگل های ارسباران، تالاب ها، ارتفاعات سهند، میشو وکنتال، وجود دشت های با قابلیت حاصل خیزی بالا، وجود بیش از دو هزار گونه گیاهی و گونه های دارویی و صنعتی، وجود امکانات گردشگری مخصوصا طبیعت گردی، پتانسیل تحقیقاتی و ژئوتوریستی منطقه فسیلی مراغه و سایر نقاط استان برای ارائه پیشینه حیاتی و تکاملی منطقه و گونه زائی در جهان، گونه های آندمیک گیاهی و جانوری، تالاب های ارزشمند، مراکز متعدد دانشگاهی و علمی و تحقیقاتی، پتانسیل زیرساختی و علمی برای تولیدات دامی و گیاهی، وجود تصفیه خانه های شهری در چندین شهر بزرگ استان و وجود شهرک های صنعتی متعدد دایر و در دست مطالعه برای توسعه آتی از جمله دیگر فرصت‌های زیست محیطی در استان اعلام شده است.

بنابر این، با این ویژگی ها و پتانسل هایی که امروز در استان آذربایجان شرقی در خصوص زیست محیطی بوده و هست، باید به نحو شایسته ای برای حفظ و حمایت از محیط زیست و به خصوص برای توسعه پایدار این استان در عرصه های مختلف بکار گرفته شود.

به هر حال آنچه در این راستا مهم به نظر می رسد، اینکه نباید فراموش کنیم که ما میهمان این سیاره هستیم، و باید با رعایت عدالت در بهره برداری از محیط زیست، آن را برای نسل های آینده حفظ کنیم و در کل در یک جمله می توان گفت؛«طرفداران واقعی دموکراسی در جهان، دوستدار محیط زیست هستند و سبز زندگی می کنند».

گزارش از  موسی کاظم‌زاده

عکس: محمدرضا محمدخانلو